ISI VE SICAKLIK

ISI VE SICAKLIK

          ISI

Ø  Sıcaklıkları farklı iki maddenin arasında gerçekleşen enerji alış verişine ısı denir.

Ø  Isı Kalorimetre ile ölçülür.

Ø  Birimi joule (j) veya kalori (cal)’dir.

Ø  Isı bir enerji çeşididir.

          SICAKLIK

Ø Maddeyi oluşturan taneciklerin ortalama kinetik enerjisine  sıcaklık denir.

Ø  Sıcaklık Termometre ile ölçülür.

Ø   Birimi ° C ( selsiyus derece )’dir.

Ø  Sıcaklı bir enerji çeşidi değildir.

Termometrenin Özellikleri

Ø  Termometrenin içerisinde cıva ve alkol kullanılır. Alkolün görülmesi için kırmızı ile renklendirilir.

Ø  Alkolden yapılan termometreler çok yüksek sıcaklıkları ölçemezler. Çünkü kaynama noktası  ( 78 ° C ) alkolün düşüktür.

Ø  Termometrenin içindeki sıvının donma noktasının düşük, kaynama noktasının ise yüksek olması gerekir.

Ø  Sıvını yükselişi sıvının genleşmesi ile ilgilidir.

          Isı Alış-Verişi Yapan Maddeler

Ø  Sıcaklıkları farklı iki madde arasında ısı alış-verişi gerçekleşir.

Ø  Isı alış-verişi sıcaklıklar eşit oluncaya kadar devam eder.

Ø  Sıcak madde ısı verirken soğuk madde ısı verir.

Ø  Sıcak madde ısı verirken sıcaklığı azalır.

Ø  Soğuk madde ısı alırken sıcaklığı artar.

Ø  Sıcaklıklar eşit olduğu anda ısı alış-verişi durur.

Ø    Sıcaklıkları eşit iki madde arasında ısı alış-verişi gerçekleşmez.

  Kütle ve Sıcaklık İlişkisi

Ø  Sıcaklık değişimi kütle miktarına bağlıdır.

Ø  Kütlesi fazla olan maddenin sıcaklığı az artarken kütlesi az olanın ise sıcaklığı fazla artar. (Kütle ile sıcaklık artışı ters orantılıdır.)

         Isıtıcı ve Sıcaklık İlişkisi

Ø  Sıcaklık değişimi ısıtıcı miktarına  ( verilen ısıya ) bağlıdır.

Ø  Kütlesi eşit olan iki maddeye farklı sayıdaki ısıtıcılar etki ederse ısıtıcı sayısı fazla olan sıvı da daha fazla sıcaklık artışı gözlenir. (Isıtıcı sayısı ile sıcaklık artışı doğru orantılıdır.)

Devamını Oku

SES BİR ENERJİ TÜRÜDÜR

Ø  Ses de ısı, elektrik ve ışık gibi bir enerji türüdür.

Ø  Enerji hiçbir zaman kaybolmaz ve diğer enerji kaynaklarına dönüşür.

Örneğin; elektrik enerji ile televizyondan çıkan sesler kaybolmaz zamanla havanın sürtünmesinden dolayı ısıya dönüşür.

Ø  Ses en fazla havadaki sürtünmeden dolayı ısıya dönüşür.

Ø  Günlük hayatımızda ses enerjisi birçok alanda kullanılır.(Ses dalgaları ile böbrek taşı kırma cihazı ile böbrek taşları kırılır.)

Devamını Oku

MÜZİK VE FEN

MÜZİK VE FEN

          Müzikte kullanılan aletlerin hepsi ses çıkarmaktadır. Ses oluştururken frekans ve genlikler değiştirilerek farklı sesler çıkarılmıştır. Günlük hayatta kullandığımız aletleri şu şekilde ayırabiliriz.

1.      Telli Çalgılar

2.      Üflemeli Çalgılar

3.      Vurmalı Çalgılar

1.     Telli Çalgılar

Ø  Saz,gitar,keman,kanun,elektro gitar gibi müzik aletlerinin ses çıkarmaları için özel teller ile yapılmışlardır.

Ø  Telli çalgılarda sesin frekansı şunlara bağlıdır;

·         Telin uzunluk veya kısalığına

·         Telin kalınlık veya inceliğine (kesit alanına)

·         Telin gergin veya gevşek oluşuna

·         Telin cinsine

       Telin Uzunluk – Kısalığı

Ø  Kısa tellerden ince ses (tiz ses), Uzun tellerden kalın ses (pes ses) çıkar.

Telin Kalınlık – İnceliği

Ø  İnce tellerden ince ses (tiz ses), Kalın tellerden kalın ses (pes ses) çıkar.

Telin Gergin – Gevşek

Ø  Gergin tellerden ince ses (tiz ses), Gevşek tellerden kalın ses (pes ses) çıkar.

Telin cinsine

Ø  Telin cinsine göre telden çıkan sesin frekansı değişir.

2.     Üflemeli Çalgılar

Ø  Flüt, ney, klarnet, saksafon gibi müzik aletlerinin ses çıkarmaları için üflenmeleri gerekmektedir.

Ø  Bir şişeyi boşken üflersek kalın ses ,yarısı dolu iken üflersek daha ince ses çıkar.

3.     Vurmalı Çalgılar

Ø  Davul, darbuka, piyano gibi müzik aletlerinin ses çıkarmaları için üzerlerindeki deri kısımlara veya tuşlara vurulması gerekmektedir.

Ø  Bir şişeye az miktarda su doldurulup vurulduğunda ince ses, biraz fazla doldurup vurduğumuzda ise kalın ses çıkar.

TINI: Aynı sesin farklı müzik aletlerinden çıkmasıdır. Sesin hangisinden geldiğini bilmektir.

YANKI: Bir sesin engele çarpıp geri dönmesidir. Yankının oluşabilmesi için engel ile arasında 17 metre mesafe olması gerekir.

Devamını Oku

SESİN ÖZELLİKLERİ

    Sesin özelliklerini belirlememiz için iki önemli faktör vardır. Bunlar ;

Ø  Sesin yüksekliği

Ø  Sesin şiddeti

1.      Sesin Yüksekliği

       Sesin frekansı ile ilgilidir. Kalın sesin ve ince sesin ayırt edilmesini sağlar. Bir sesin ince veya kalın olması o sesin salınım miktarı (frekansı) ile ilgilidir. Kalın sesin frekansı az, ince sesin frekansı ise büyüktür. Ses kaynakları çok hızlı bir şekilde titreştirilirse ince ses, yavaş titreştirilirse kalın ses oluşur.

       Sesin frekansı artarsa, sesin yüksekliğide artar. (doğru orantılı)

       İnce seslere Tiz ses, Kalın seslere Pes ses denilir. Yani yüksek frekanslı seslere tiz ses alçak frekanslı seslere pes ses denilir.

       Frekansın birimi Hertz’dir ve kısaca Hz ile gösterilir.

       İnsanlar 20 Hz ile 20 000 Hz arasındaki sesleri duyabilirler.

       Frekansı 20.000 Hz`in üstünde olan seslere Ultrasonik Ses (ses üstü) veya Ultrason Ses denir.

        Frekansı 20 Hz`in altında olan seslere İnfrasonik Ses (ses altı) denir.

2.      Sesin Şiddeti

       Sesin genliği ile ilgilidir. Bir sesin yakından veya uzaktan duyulabilme özelliğidir. Ses çıkartan herşey bir ses kaynağıdır.

       Ses şiddetine Gürlük denir.    

       Sesin genliği artarsa, sesin şiddetide artar. (doğru orantılı)

       Ses Şiddeti birimi Desibel’dir ve Desibelmetre ile ölçülür.(desibel =dB)

       Sesin şiddeti ne kadar fazla ise enerjiside o kadar fazladır.

       İnsan kulağının duyabileceği en düşük ses şiddetine Eşik Şiddeti denir.

       Eşik şiddeti 0 dB` dir.

       Düzensiz frekanslı sesler Gürültü olarak adlandırılır. Bir sesin gürültü olup olmadığı ses düzeyine bakılarak belirlenir. Ses düzeyi, ses şiddeti ile ilgilidir.

Not: Ses şiddeti 0 dB’den 10 dB’e çıktığında 10 kat artmış olur. Sonra 20 dB’e çıkarsa 10 kat daha artar. Ancak ses 0 dB’den 20 dB’ye cıkarsa (10x10) 100 kat artmış olur.

Devamını Oku

SES DALGALARI

SES

         Çevremizde ses çıkartan bir sürü canlı ve cansız varlıklar vardır. Ses maddeyi oluşturan taneciklerin titreşimi sonucu oluşur. Ses her yönde dalgalar halinde yayılır.

          Ses dalgalarının özellikleri OSİLOSKOP cihazı ile incelenir.

SESİN HAVADA İLERLEYİŞİ

            Ses maddesel ortamda ilerlerken hava moleküllerini sıkıştırıp gevşetir. Dalga taneciklerinin sıkıştığı bölgelere Tepe Noktası, seyrek olduğu bölgelere ise Çukur Noktası denir.

SES DALGASI İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

SALINIM HAREKETİ

       

   Belirli bir sürede bir hareketin tekrarlanmasına salınım hareketi denir.

    Bir ipe bağlanarak asılan cismin sallanma hareketi. Yatay düzlemdeki yayın ucuna bağlanan cismin çekilmesi ya da itilmesi sonucu yaptığı hareket salınım hareketidir.

GENLİK

         Ses dalgasının tepe noktası ve çukur noktası arasındaki mesafenin yarısı genlik olarak isimlendirilir. Diğer bir ifade ile tepe noktası veya çukur noktasının denge noktası ile arasındaki mesafeye genlik denir.

FREKANS

     1 saniyede oluşan salınım miktarına sayısına frekans denir.

    

      Şekildeki  ses dalgasının frekansı 1,5 dur.

Devamını Oku

CANLILIK HÜCRE İLE BAŞLAR

    Çevremizde bulunan varlıklar canlı ve cansız varlıklar olmak üzere 2 gruba ayrılır. Beslenme, sindirim, boşaltım gibi faaliyetleri gerçekleştiren varlıklara canlı varlıklar denir. Bütün canlı varlıklarda gözlenen özelliklere canlıların ortak özellikleri denir.

Canlıların ortak özellikleri şunlardır;

1.      Üreme

2.      Solunum

3.      Boşaltım

4.      Tepki verme

5.      Hareket etme

6.      Beslenme

7.      Hücrelerden meydana gelme

ü  Canlıların en küçük yapıtaşına hücre denir.

ü  Doğada bulunan canlıların hepsi hücrelerden oluşmuştur.

ü  Hücrelerin sayısı, yapısı ve büyüklükleri farklı olabilir.

ü  Farklı hücrelerin ortak özellikleri olabilir.

ü  Hücreler gözle görülemeyecek kadar küçüktür. Mikroskop ile görülebilmektedir.

ü  Hücre 1665 yılında Robert Hook ( 1635-1703 & İngiliz ) tarafından bulunmuştur. R. Hook hücreyi bulurken şişe mantarını incelemiştir. R. Hook incelemesi sırasında gördüğü odacıkları hücre olarak isimlendirmiştir.

ü  Canlıların yaşamlarını sürdürebilmek için yaptığı beslenme, solunum, dolaşım, boşaltım, sindirim, üreme, büyüme, gelişme gibi faaliyetlere yaşamsal faaliyetler denir.

ü  Canlılarda gerçekleşen yaşamsal faaliyetlerin tamamı hücre tarafından yapılır. Yani hücrenin görevi, yaşamsal faaliyetleri gerçekleştirmektir.

ü  Canlılar hücre sayılarına göre 2 gruba ayrılır. Bunlar;

1.      Tek Hücreli Canlılar

ü  Sadece tek hücreden oluşan hücrelere tek hücreli canlılar denir.

ü  Mavi – Yeşil Algler, Amip, Öglena, Paramesyum, Sporlu Canlılar, Terliksi Hayvan, Kamçılı Hayvan, Bira Mayası, Bakteri gibi canlılar tek hücreli canlılara örnektir.

2.      Çok Hücreli Canlılar

ü  Birden fazla hücreden oluşan hücrelere çok hücreli canlılar denir.

ü  İnsanlar, Hayvanlar, Bitkiler, Mantarlar gibi canlılar çok hücreli canlılara örnektir.

HÜCRENİN TEMEL KISIMLARI

 HÜCRE ZARI
ü  Protein, yağ ve karbonhidrattan oluşur.

ü  Hücreyi dış ortamdan ayırarak, hücreye şeklini verir. 

ü  Hücreyi dış etkenlerden korur.
üSeçici geçirgen özelliğe sahiptir.(küçük moleküller geçerken büyük moleküller geçemez.)

ü  Canlı bir yapıya sahiptir.
ü  Esnek ve saydam bir yapıya sahiptir.
ü  Üzerinde madde alış verişini sağlayan gözenekler ( porlar ) bulunur.
ü  Bitki ve Hayvan hücrelerinde bulunur.

         SİTOPLÂZMA

ü  Hücre zarı ile çekirdek arasında kalan kısma sitoplâzma denir.

ü  Üreme, Büyüme, Boşaltım, Dolaşım, Solunum gibi bütün yaşamsal olaylar sitoplâzmada gerçekleşir.

ü  Akışkan ve yarı saydam bir yapıya sahiptir. (Yumurta akı kıvamı )

ü  %90’ı sudur. %10’ luk kısmı ise sindirilmiş besinlerden, vitamin, tuz, enzim ve salgı maddelerinden oluşur.

ü  Sitoplâzmanın yapısında bir bozulma meydana gelirse o hücre ölür.

ü  İçerisinde hücre içerisindeki yaşamsal faaliyetlerde görevli organeller bulunur. Bu organellerin her birinin görevi farklıdır. 

         ÇEKİRDEK

 ü  Hücrenin beynidir. (Emir – Komuta merkezidir.)

 ü  Hücrenin ortasında bulunur ve çekirdek zarı ile sitoplâzmadan ayrılır.

 ü  Yaşamsal faaliyetlerin taşındığı ve düzenlendiği kısımdır.

 ü  Kalıtsal özellikleri taşır. (Kromozomlar ve DNA )

 ü  Çekirdeği olmayan, zarar gören ya da parçalanan hücreler yaşayamazlar.

 ü  Bütün organeller çekirdek tarafından yönetilir.

HÜCRE DUVARI: Sadece bitki hücresinde bulunan, hücreyi dış etkenlerden koruyan, sert ve cansız yapıya hücre duvarı denir. Hücreye genel şeklini verir.

SİTOPLÂZMADA BULUNAN ORGANELLER

    Hücrede gerçekleşen sindirim, boşaltım, solunum, beslenme gii yaşamsal olayları yöneten kısımlara organel denir. Organeller sitoplâzmada dağınık halde bulunurlar.

Bu organeller şunlardır;

1. MİTOKONDRİ                                                                                                 

ü  Hücrenin enerji santralidir.                                                                 

ü  Besin ve oksijeni kullanarak canlı için gerekli enerjiyi üretir.   

   

2. LİZOZOM

ü  Hücre içi sindirimde görev alır.

ü  Ürettiği enzimlerle büyük molekülleri parçalar.

3.GOLGİ AYGITI (CİSİMCİĞİ)

ü  Salgı maddesi üretmekle görevlidir.

ü  Salgı maddelerini paketler.

4.RİBOZOM

ü  Protein sentezinde görev alır.

ü  Bütün hücrelerde çok sayıda bulunur.

ü  Hücrelerdeki en küçük organeldir.

5.KOFUL

ü  Hücrede depolama görevini üstlenir.

ü  Bitki ve hayvan hücresinde farklı şekilde bulunur.

6.ENDOPLAZMİK RETİKULUM (E.R.)

ü  Hücrede madde taşınmasını ve iletimini sağlar.

ü  Hücre zarından çekirdeğe kadar uzanır.

7.SENTROZOM ( SENTRİOLLER )

ü  Hücre bölünmesinde görev alır.(iğ ipliklerini üretir.)

ü  Sadece hayvan hücresinde bulunur.

ü  Çift sentrioller halinde kutuplarda bulunur.

8.PLASTİTLER

ü  Sadece bitki hücresinde bulunurlar.

ü  Plastitler kendi arasında 3 gruba ayrılır.

a.Kloroplastlar

ü  Fotosentezde görev alır.

ü  İçerisinde bulunan klorofil pigmenti sayesinde bitkiye yeşil rengini verir.

b.Kromoplastlar

ü  Bitkiye yeşil dışındaki renkleri verir.

ü  Havuç, Domates, Limon gibi bitkilerde görülür.

c.Lökoplast

ü  Renksiz olan plastitlerdir.

ü  Bitkinin kök, toprak altı ve tohumunda bulunur.

       

BİTKİ HÜCRESİ VE HAYVAN HÜCRESİ ARASINDAKİ FARKLAR

BİTKİ HÜCRESİ	HAYVAN HÜCRESİ
Ø  Bitki hücresi köşelidir.	Ø  Hayvan hücresi yuvarlaktır. ( oval )
Ø  Bitki hücresinde hücre çeperi vardır.	Ø  Hayvan hücresinde hücre çeperi yoktur.
Ø  Bitki hücresinde sentrozom yoktur	Ø  Hayvan hücresinde sentrozom vardır.
Ø  Bitki hücresinde plastitler bulunur.	Ø  Hayvan hücresinde plastitler bulunmaz.
Ø  Bitki hücresinde koful büyük ve azdır.	Ø  Hayvan hücresinde koful küçük ve çoktur.
Ø  Bitki hücresi solunum ve fotosentez yapar.	Ø  Hayvan hücresi sadece solunum yapar.
Ø  Bitkiler kendi besinini kendisi üretir.	Ø  Hayvanlar besinlerini hazır alırlar.

HÜCREDEN ORGANİZMAYA

ü  Çok hücreli canlıları oluşturan hücrelerin hepsi aynı yapıda ve görevde değildirler. Canlı vücudunu oluşturan hücreler görevlerine göre farklı özellikler kazanmışlardır.

ü  Canlı vücudunu oluşturan hücrelerden bazıları birleşerek üreme görevini, bazıları birleşerek destek ve hareket görevini, bazıları birleşerek dolaşım görevini, bazıları da birleşerek vücudu koruma görevini yerine getirirler.

ü  Çok hücreli canlılarda yapı ve görevleri aynı olan hücreler bir araya gelerek oluşturduğu yapıya  doku denir. Bitkilerde bulunan dokulara bitkisel dokular, hayvanlarda bulunan dokulara hayvansal dokular adı verilir. Her dokunun farklı bir görevi vardır.(kan dokusu, epitel doku, kas dokusu, kemik dokusu gibi. )

ü  Çok hücreli canlılarda farklı yapıdaki dokular birleşerek oluşturduğu yapıya organ denir. Canlı vücudundaki her organın kendine has görevleri vardır. ( kalp, akciğer, gırtlak , anüs, mide, burun gibi.)

ü  Çok hücreli canlılarda farklı yapı ve farklı görevdeki organlar birleşerek oluşturduğu yapıya sistem denir.Her sistem farklı görevi yerine getirmektedir. ( Dolaşım sistemi farklı görevi, sindirim sistemi ise farklı bir görevi üstlenir.)

ü  Çok hücreli canlılarda sistemler bir araya gelerek organizmayı ( canlı vücudunu ) oluşturur. Canlı organizma İnsan, Bitki, Hayvan veya Mantar olabilir.

Devamını Oku